Áhugaverð umræða átti sér stað þegar tveir japanskir samstarfsaðilar Vinnslustöðvarinnar heimsóttu Vestmannaeyjar nýlega.

Annars vegar var þar á ferð Tsuyoshi Kashima, sem sér um innkaup á loðnu og makríl hjá Japanese Consumers’ Co-operative Union (JCCU), regnhlífarsamtökum japanskra neytendasamvinnufélaga. Um 400 samvinnufélög eiga aðild að JCCU og samanlagt telja þau um 31 milljón félagsmanna. Félagsmennirnir tilheyra aðildarsamvinnufélögunum sjálfum, sem síðan eru aðilar að JCCU.

Hins vegar var það Hiroshi Okayama, sölustjóri hjá Okada Suisan, fyrirtæki sem hefur átt náið samstarf við samvinnuhreyfinguna í Japan í áratugi.

Samstarf Okada Suisan og JCCU spannar yfir rúm 20 ár og tengslin eru sterk. Í því samstarfi gegna Vestmannaeyjar mikilvægu hlutverki.

Undanfarin tvö ár hafa reynst loðnugeiranum erfið. Nánast engin loðnuvertíð var í Norður-Atlantshafi og framboð á japanska markaðinn dróst því verulega saman.

Þegar hráefni er af skornum skammti neyðast framleiðendur til að hækka verð og forgangsraða á milli viðskiptavina.

Salan dróst saman, einkum í stórmörkuðum þar sem samkeppni um hillurými er hörð og neytendur finna fyrir áhrifum verðbólgu. Minna framboð þýðir einnig minni sýnileika í verslunum – og þar með minni neyslu.

Með auknum veiðiheimildum í ár horfa japanskir kaupendur þó bjartsýnir fram á veginn og vilja byggja markaðinn upp á ný.

Í samtalinu kom fram sjónarmið sem vakti sérstaka athygli. „Loðnan er fremsta víglína japanskrar fiskneyslu,“ segir Kashima.

Hann leggur áherslu á að þetta sé persónulegt sjónarmið, mótað af hans eigin uppeldi. Hann ólst upp við að borða fisk í heilu lagi – með haus og sporði – og segir að loðnan hafi verið fyrsti fiskurinn sem hann lærði að borða þannig.

„Loðnan er borðuð í heilu lagi. Hún kennir börnum að borða fisk eins og hann er.“

Í Japan, líkt og víða annars staðar, hefur samfélagið breyst. Nú eru báðir foreldrar oftar í vinnu og tilbúnir réttir og beinlaus fiskflök hafa orðið sífellt algengari. Yngri kynslóðir sjá því sjaldnar heilan fisk á disknum.

Að mati Kashima er loðnan ein af fáum tegundum sem enn er almennt borðuð í heilu lagi og gegnir því mikilvægu hlutverki í að viðhalda hefðinni.

„Ef við missum loðnuna, þá missum við ekki bara eina vöru – heldur hluta af menningunni okkar.“

Sem sá sem ber ábyrgð á innkaupum hjá JCCU lítur hann því ekki eingöngu á loðnu sem viðskiptavöru, heldur einnig sem þátt í stærra hlutverki: að styðja við fiskneyslu og matarhefðir í Japan.

Samvinnufélög í Japan – oft kölluð einfaldlega CO-OP – starfa ekki eins og hefðbundnar verslunarkeðjur. Félagsmenn greiða lítið framlag til að ganga í félagið og eru þannig bæði viðskiptavinir og þátttakendur í starfseminni.

Samvinnufélögin bjóða ekki aðeins upp á matvæli heldur einnig samtryggingarkerfi og ýmsa aðra þjónustu.

Stór hluti sölunnar fer fram í gegnum skipulagt pöntunarkerfi þar sem félagsmenn fá vikulega bæklinga með vörum sem hægt er að panta.

En markmiðið er ekki aðeins að selja vörur. „Við erum líka að segja sögur,“ segja þeir.

Upplýsingar og reynsla úr heimsóknum eins og þessari til Íslands geta síðar nýst við að miðla fróðleik til félagsmanna, til dæmis í bæklingum eða öðru kynningarefni. Þar er sagt frá uppruna vörunnar, vinnslunni og fólkinu sem stendur að baki henni.

Í kerfi sem nær til 31 milljónar félagsmanna felast því veruleg tækifæri – ekki aðeins fyrir loðnusölu heldur einnig til að kynna Ísland og íslenskan sjávarútveg fyrir japönskum neytendum.

Heimsóknin undirstrikar hversu sterk tengsl hafa myndast á milli Vestmannaeyja og Japans á undanförnum árum. Loðnan er hráefni, en hún er líka menning, hefð og brú milli landa.

Og svo lengi sem hún er borðuð í heilu lagi, með haus og sporði, heldur hún áfram að styðja við þá fiskneysluhefð sem lengi hefur verið hluti af japanskri matarmenningu.